Kilitbahir’de, Namazgah Tabyası üzerindeki Goncasu mevkiinde bulunan bu küçük askeri yapı, Çanakkale Savaşları sırasında yalnızca cephe unsurları arasındaki haberleşmeyi sağlamakla kalmamış; aynı zamanda düşman telsiz faaliyetlerini takip etmek ve gerektiğinde engellemek amacıyla da kullanılmıştır. Savaş alanında büyük önem kazanan telsiz telgraf sistemleri sayesinde komutanlıklar, gözetleme noktaları ve askeri birlikler arasında hızlı ve etkin bir bilgi aktarımı sağlanmıştır. Goncasuyu Telsiz İstasyonu, bu teknolojinin yalnızca bir haberleşme aracı olarak değil, aynı zamanda istihbarat ve savunma unsuru olarak kullanıldığı erken dönem örneklerinden biri olması bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Düşman haberleşmesinin izlenmesi ve gerektiğinde kesintiye uğratılması amacıyla yürütülen faaliyetler, günümüzde elektronik harp olarak tanımlanan uygulamaların erken örnekleri arasında değerlendirilmektedir.

Çanakkale Deniz Muharebeleri sırasında İtilaf donanması, gemileri ile kara unsurları arasındaki koordinasyonu büyük ölçüde telsiz haberleşmesi aracılığıyla sağlıyordu. Goncasuyu’nda görev yapan personel, düşman yayınlarını dinleyerek gemi hareketleri, saldırı hazırlıkları ve ateş destek faaliyetleri hakkında bilgi edinmeye çalışıyor; elde edilen verileri Boğaz savunmasındaki ilgili birimlere aktarıyordu. Ancak istasyonun en dikkat çekici görevlerinden biri, düşman telsiz haberleşmesini bozmak amacıyla yürüttüğü karıştırma faaliyetleriydi. Düşman operatörleri mesaj iletmeye çalışırken, Goncasuyu’ndan yayılan güçlü ve düzensiz radyo sinyalleri bu haberleşmenin sağlıklı biçimde gerçekleşmesini zorlaştırıyordu. Günümüzde “elektronik harp” kavramı altında değerlendirilen bu yöntem, 1915 yılının savaş koşulları içinde bilgi akışının kontrolü ve haberleşme üstünlüğünün sağlanması açısından oldukça yenilikçi bir uygulama olarak öne çıkıyordu.

Goncasuyu Telsiz İstasyonu, büyük ölçekli bir haberleşme merkezi olmaktan ziyade, askeri ihtiyaçlara göre tasarlanmış küçük ve korunaklı bir yapıydı. Uzun yıllar işlevini yitirerek unutulmaya yüz tutan bu yapı, 2015 yılında Çanakkale Savaşları’nın 100. yılı etkinlikleri kapsamında yeniden gündeme gelmiş; Türkiye Radyo Amatörleri Cemiyeti (TRAC) tarafından yürütülen çalışmalar sayesinde, bir asır önce savaşın görünmeyen cephesinden yapılan yayınlar yeniden dünyaya ulaşmıştı. Çanakkale’deki büyük tabyalar ve anıtlar kadar tanınmasa da Goncasuyu Telsiz İstasyonu bana göre, savaş tarihinin erken dönem telsiz teknolojisi ve elektronik haberleşme uygulamaları açısından en önemli noktalarından biri.

Kaynak: Telsiz Telgraf İhtiyat Zabiti Tevfik Rıza Bey’in Çanakkale Günlükleri – V. Türkan Doğruöz , E. Yasemin Yücetürk , Raşit Gündoğdu – 2017 – tariharsivi.org